Web sitemize hoşgeldiniz, 22 Kasım 2019

Elma Yetiştiriciliği

Elma Yetiştiriciliği

Tanımı ve Önemi

Âlem: Plantae

Bölüm: Magnoliophyta (Kapalı tohumlular)

Sınıf: Magnoliopsida (İki çenekliler)

Takım: Rosales

Familya: Rosaceae (Gülgiller)

Cins: Malus

Tür: M. Domestica

Elmanın ana vatanı Anadolu, Kafkasya ve Türkistan’dır. İnsanlar, elma yetiştiriciliğine M.Ö. başlamışlardır. Elmanın Avrupa’ya girişi ilk kez Yunanlılar ve Romalıların Anadolu’ya yayılmaları ve sonra da haçlı savaşları sırasında olmuştur. Elma Avrupa’dan Kuzey Amerika’ya da ilk göçmenler tarafından götürülmüştür. Amerika’da 1868’den sonra yer yer elma bahçeleri kurulmaya başlamıştır.

Elma bitkisi

Elma Yetiştiriciliği

Kültür elması günümüzde kuzey ve güney yarım kürenin hemen hemen bütün ılıman bölgelerine yayılmıştır. Kuzey Amerika, Güney Amerika, Yeni Zelanda ve Avustralya’da elma kültürü yeni olmakla birlikte buralar, en ileri düzeyde elma yetiştiriciliğinin yapıldığı yerlerdir. Avrupa’da kültür elması; İskandinavya’nın güneyine kadar çıkmakta, Akdeniz kıyılarında ancak yüksek yerlerde yetiştirilebilmekte, Kuzey Afrika’da Fas’ta önemli ölçüde üretilmektedir. Ayrıca doğu ve batı Hindistan’da, tropik Amerika’nın dağlık yerlerinde de elma yetiştirilmektedir.

Anadolu, elmanın ana vatanı olmasının yanında önemli bir elma üretim merkezidir. Bugün Türkiye’nin hemen her bölgesinde elma yetiştiriciliği yapılmaktadır. Fakat en uygun kültür merkezleri yabanisinin yayılma alanlarına paralel olarak Kuzey Anadolu’da bulunmaktadır. Kuzey Anadolu, Karadeniz Kıyı Bölgesi ile İç Anadolu ve Doğu Anadolu yaylaları arasındaki geçit bölgeleri ve son yıllarda güneyde Göller bölgesi elmanın önemli yetiştiricilik alanlarını oluşturmaktadır.

Elma kültürüne, İç Anadolu’da ırmak ve çayların sert hava akımlarına karşı korunmuş nemli vadilerinde, Doğu Anadolu’da alçak vadilerde, Ege bölgesi’nde genellikle 500 m’den daha yüksek yerlerde, G.Doğu Anadolu bölgesinde ise dağlık yerlerin 1000-1200 m yüksekliğe sahip olan kesimlerinde rastlanılmaktadır. Elma Yetiştiriciliği

Ekonomik Önemi

Dünyada elma üretiminde Türkiye; Çin, Amerika Birleşik Devletleri ve Fransa’dan sonra dördüncü sırayı almaktadır. Türkiye’de 1998 yılında 38.000.000 adet elma ağacından 2 450 000 ton üretim yapılmıştır. Ortalama ağaç verimi 1998 yılında 64.5 kg olmuştur.

Türkiye’de elma üretiminde İsparta, Karaman, Niğde, Denizli, Konya, Çanakkale ve Bursa en önemli iller arasında bulunmaktadır. Ülkemizde elma üretimi yüksek miktarda olmasına rağmen ihraç edilen miktar % 5’i geçmemektedir. Ayrıca ürettiğimiz elmaların önemli bir miktarının düşük kaliteli olduğu kara leke, acı benek, pas ve elma iç kurduna karşı iyi önlem alınamadığı, özellikle Starking çeşitlerinde renk oluşumunun iyi olmadığı görülmektedir. Bunların sebeplerinden en önemlisi diğer kültürel önlemlerle beraber bitki besin maddelerinin elma ağaçlarına yeterince sağlanamamasıdır. Ayrıca, derimden sonra muhafaza koşullarına özen gösterilmediği için Starking çeşidi elmalarda yumuşama ve kepeklenme olmaktadır.

Elma yetiştiriciliğinin dünya pazarlan isteklerine uygun şekilde, düzenli ve bakımlı bahçelerde, kaliteli ve verimli çeşitlerle yapılması, iç tüketim ve dış satıma büyük katkılar sağlayacaktır.

Beslenmedeki Önemi

Yumuşak çekirdekli meyve türlerinin en önemlisi olan elmanın yazlık, kışlık ve güzlük çeşitleri bulunmaktadır. Bilhassa kışlık çeşitlerin iyi saklanma şartlan altında uzun süre dayanabilmesi, nakliyeye elverişliliği, taze tüketim yanında kurutularak, meyve suyu, komposto, marmelat ve sirke şeklinde de değerlendirilebilmesi önemini daha da artırmaktadır.

Elma vitamince zengin meyvelerdendir. A ve C vitaminleri oldukça fazla miktarda bulunur. 100 g meyve etinde 13.4 miligram C vitamini bulunur. Elma Yetiştiriciliği

Elma bol miktarda vitamin, organik asit ve mineral madde içermektedir. Zengin besin maddelerine sahip olması sebebiyle besleyici, bu besin maddelerinin çoğunlukla şifalı etkileri sebebiyle de bazı hastalıkları tedavi edici özelliğe sahiptir.

Elma; bedeni ve zihni yorgunluklara, büyüme çağındaki çocuklara, çocukların boylarının uzamasına, sindirim sisteminin iyi çalışmasına, cildin güzelliğine, kansızlığa, kan şekerinin düşürülmesine, ishale karşı ve grip tedavisinde, hafızanın güçlenmesinde, öksürüğe, kabızlığa, diş çürümelerine, kanın temizlenmesine, solunum rahatsızlıklarına, mide ve bağırsak hastalıklarına, kan dolaşımının düzelmesine ve kolesterolün düşürülmesine iyi gelir. Elma Yetiştiriciliği

Elma, bağırsak kanserine yakalanma riskini de azaltır. Bu sebeple her öğünden sonra elma yenmesi tavsiye olunur. Elma zayıflamak için de mükemmel bir meyvedir. Düşük kaloriye sahip olduğu için şişmanlığı önler, kan şekeri düzeyini ve yüksek tansiyonu olumlu bir şekilde etkiler.

Öğle yemeğinden önce yenen bir elma bağırsakta bakterilerin çoğalıp azalmasını ayarlamada önemli rol oynar ve bu sayede kabızlığı önler.

Elma hiç bir zaman soğuk veya çabuk yenmemelidir, aksi takdirde mide ve karaciğer ağrılarına sebep olabilir. Elma daima küçük parçalara ayrılarak yavaş yenmelidir. Böylece hazmı kolaylaşır. Elma kesinlikle kabuğu soyulmadan yenmelidir. Çünkü kabuğundaki C vitamini miktarı, etli kısmına nazaran 6 kat fazladır. Bir başka ifadeyle kabuğu soyulmamış bir elmadan aldığınız C vitaminini ancak kabuğu soyulmuş 6 elmadan alabilmektesiniz.

Morfolojik Özellikleri

Görünüş (Habitus)

Kültür elma ağacı 8-10 m yükseklikte bir taç yapar. Mahsule yattığında yanlara Elma anaçlannın boylarıdoğru açılır ve yayvan görünür. M9 anaçlı ağaçlar ise çöğürün %20-40’ı kadar olur ve boylan 270 cm’ yi geçmez, MM 106 anaçlı ağaçlar ise çöğürün % 50′ si kadar taç oluşturur.

  • Kök: Elma genel olarak yüzlek köklü olup, kökler ağaç taç genişliğinde yayılırlar. Kökleri, uygun ortamda 2 m1 ye kadar inebilir.
  • Dal: Dallar meyve ağaçlarına şekil veren, çiçek, yaprak ve meyvelerin taşıyıcısı olan organlardır.

Üzerindeki gözlerin özelliklerine göre elmalarda odun ve meyve dallan olarak iki türlü dal bulunur.

    • Odun Dallan: Üzerinde yalnız odun gözleri bulunur. Boğum aralan daha uzundur. Bunlar ağaçların büyümelerine ve şekillenmelerine yarar. Odun dallan ya sürgün gözlerinin gelişmesi ya da ağaçların yaşlı kısımlarındaki uyur gözlerin uyanmaları ile meydana gelir. Bu dallar üzerinde daha sonra meyve dalcıkları oluşur.Bu dallar oluştuklan yere göre, ana dallar Ana, yardımcı ve meyve dallarının görünümü;ve yardımcı dallar olmak üzere iki kısma ayrılırlar. Ana dallar gövde, yardımcı dallar ise ana dallar üzerinde oluşur. Ağaçlann şekillenmelerine olduğu gibi meyve dallarının oluşumuna da yardımcı olurlar. Yardımcı dallar da birinci, ikinci, üçüncü vb. olarak kısımlara ayrılır.
  1. Gövde,
  2. Ana dal,
  3. Birinci yardımcı dal,
  4. İkinci yardımcı dal,
  5. Üçüncü yardımcı dal
    • Meyve Dalları: Boğum aralan daha kısa, üzerinde yalnız meyve gözü bulunan dallardır. Bu dallar, büyüklüklerine göre; topuz, kargı, meyve dalcığı ve çıtanak (kanşık meyve dalı) gibi isimler almaktadır.
Elma ağaçlarındaki topuzlar

Elma ağaçlarındaki topuzlar

Elmada topuz

      • Topuz: Boğum aralan birbirine çok yakın olan en küçük meyve dalıdır. Boylan 1-2 mm’den 7cm’ye kadar değişir. Topuzlann ilk teşekkül ettiği yıl ucunda bir odun gözü ve bu gözün etrafında rozet şeklinde 3-5 adet küçük yaprak bulunur. Bu ucundaki göz, çoğu zaman 2. veya 3. yıl da meyve gözüne dönüşür.
      • Kargı: Kargılar 7-10 cm uzunluğundaki meyve dallarıdır. Uçlarında çok defa 2. yılda çiçek (meyve) gözü oluşur. Budamada bunlara dokunulmaz. Kargılarda uzun eksen boyunca odun gözleri bulunur. Bunlar da zamanla topuza dönüşebilir.
Elmada Kargı

Elmada Kargı

      • Dalcık: Dalcıklar 10-20 cm uzunlukta ve boğum araları uzunca olan meyve dallarıdır. Dalcıklar budandıkları zaman üzerindeki gözlerden topuz ve kargılar meydana gelir. Dalcıkların uçlarında 2. yıldan itibaren meyve tomurcukları oluşabilir. Meyve ağaçlarının şekillendirildikleri ilk yıllarda büyüme ve gelişme noktalarında oluşan dalcıkların uçlarındaki meyve gözleri, budama sırasında mutlaka alınmalıdır. Bu yapılmadığı takdirde dalda vegetatif gelişme olmaz. Bunun sonucu ağaçlarda şekil bozuklukları olacağı için simetrik ve dengeli gelişme ortadan kalkar.
      • Çıtanak (karışık meyve dalı): Topuz, lamburt, kese ve kargıların bir arada geyik boynuzu şeklinde birleşmesinden oluşmuştur. Üzerinde bol miktarda meyve gözü vardır. Daha çok yaşlı ağaçlarda görülür.

Bir ağaç üzerinde fazla miktarda çıtanağa rastlanılması, ağacın yaşlandığına belirti sayılır. Bu ağaçlara gençleştirme budaması uygulanmalı ve bunların bir kısmı çıkarılmalıdır

Çıtanak

Çıtanak

  • Göz: Gözler; etrafı tüy ve pullarla çevrilerek dış etkilerden korunmuş minyatür organ taslaklarını içeren birer büyüme noktalandır. Meyve ağaçlarında dal, yaprak ve çiçekleri oluştururlar. Elma ağaçlannda 3 çeşit göz vardır.
    • Yaprak Gözleri: Elmada bir yıl önceki sürgünün yaprak koltuklarında oluşur. Yassı üçgen şeklindeki gözlerdir. İlkbaharda sürünce, yalmz yapraklan oluştururlar. Bu suretle ağacın beslenmesine ve meyvelerin kaliteli olmalarına yardımcı olurlar.
elmada göz

elmada göz

    • Sürgün Gözleri: Dallarının, tepe noktalarında olduğu gibi uzun eksen üzerinde de oluşur. Genel olarak bu gözlerin şekilleri çiçek gözlerine göre sivrice olup üzerleri az veya çok tüylüdür. Bunların sürmeleri sonucu oluşacak odun dalları, ağaçların şekil almalarına ve gelişmelerine yarar sağlar.
    • Çiçek Gözleri: Meyve dallarının uçlarında bulunur. Sürgün tomurcuklarına göre daha iri, yuvarlak ve dolgun (etli) dur. Odun gözlerinin genelde 2. yıl çiçek gözlerine dönüşmesiyle oluşur.

elmada dal çeşitleri

A: Bir odun dalı.

B: Sağda ucunda odun gözü (b) olan bir yaşında bir dalcık, solda ikinci yılın sürgünü ucunda bir çiçek gözü (a) teşekkül etmiş bulunan iki yaşında bir meyve dalcığı

C ve D: Ucunda odun gözü bulunan bir yaşında bir kargı (D) ile ikinci yılda ucunda meyve gözü teşekkül etmiş bulunan iki yaşında bir kargı (C)

E ve F: Elma dallarında meydana gelmiş bir yaşında (E) ve iki yaşında (F) topuzlar.

  • Elma çiçekleri

    Elma çiçekleri

    Çiçekler: Elmanın çiçek durumu hüzmedir. Her hüzmede 2-13 çiçek bulunur. Çiçek açma, bir ağacın tamamında bir anda olmaz (Çiçeklerin hepsi bir anda açmaz.). Ağacın çiçeklenmesi çeşit ve iklim şartlarına göre 4-15 gün sürer. Bu özelliklerinden dolayı ilkbahar geç soğukları elmada pek zararlı olmaz.

Elmanın çiçek yapısı; 5 adet çanak yaprak, 5 adet taç yaprak, 15-20 adet erkek organ ve 5 adet dişi organa sahiptir. Bu dişi organlar alt taraflarında birbirleriyle birleşmiş şekildedir. Taç yaprakları çeşide göre beyaz, pembemsi veya pembe renkte olurlar.

Elma meyvesi

Elma meyvesi

  • Meyve: Elma meyvesi yalancı bir meyvedir. Yani meyvelerin etli kısmı, çiçek tablasının kalınlaşması sonucunda oluşmaktadır.

Döllenme Biyolojisi

Elma çiçekleri genel olarak kendine kısırdırlar. Yani kendi çiçek tozlan ile döllenemezler. Ancak yabancı döllenme ile iyi bir ürün alınabilir. Elma bahçesi tesis edilirken bahçeye dölleyici (baba) çeşit dikilmelidir.

İyi bir tozlanma ve döllenme olmadığı takdirde meyveler gelişmelerini tamamlayamayarak dökülür. Döllenmenin noksan olduğu durumlarda, birkaç tohum taslağının teşekkülü sonucu meyveler ağaç üzerinde kalsalar bile bunlarda da meyve şekli bozulmakta ve sofralık değeri düşmektedir. Elma Yetiştiriciliği

Etkili bir döllenme için elma bahçeleri kurulurken aşağıdaki noktalar göz önünde bulundurulmalıdır:

  • elma çiçeği ve arıBahçede yeterli miktarda arı bulundurulmalıdır: Elma çeşitleri % 90 anlarla döllenir. An çiçek zamanında çok önemli olup açık, sakin ve güneşli havada çok iyi çalışır. Sıcaklığın 14 °C’nin altında olduğu havalarda an hemen hemen hiç çalışmaz. 29 °C’nin üzerinde ise çalışma yavaşlar. Tozlamayı sağlamak üzere tam verim çağındaki elma bahçeleri için 1 dekara 1 kovan, genç bahçelere 4 dekara 1 kovan an konmalıdır. Çiçek zamanı arı çalışması ve tozlanmanın sağlanabilmesi için bahçeler ilaçlanmaz
  • Tozlayıcı çeşitler diploid (2n=34) olmalıdır: Tozlayıcı çeşitlerin çiçek tozlarındaki canlılık oranı ve çimlenme gücü yüksek olmalıdır. Bunlar özellikle diploid çeşitler arasından seçilmelidir. Triploid çeşitlerin çimlenme oranlan % 4- 28 arasında değişir. Diploid çeşitlerde ise bu oran % 50’nin üzerindedir. Tozlayıcı çeşitlerdeki çimlenme oranının % 30’un üzerinde olması gerekir. Eğer ana çeşit triploid yapıda ise bahçeye 2 adet tozlayıcı koymak böylece bunlann da birbirini tozlamasım sağlamak gerekir.
    • Diploid (2n=34) Çeşitler: Amasya, Jonathan, Rome Beauty, Starkıng Delicious, Golden Delicious, Ferik, Northern Spy, Granny Smith, Stark Earlıest
    • Triploid (2n=51) Çeşitler: Hüryemez, Stayman Winesap, Gravensteiıı, Mutsu, Canada Renette, Baldwin, Bramley’s Seedling, Ribston Pippiıı, Wamer’s King, Washington , Belle de Boskoop, Reinette du Canada.

    Birbirini tozlayacak çeşitler arasında uyuşmazlık bulunmamalıdır. Birbirini tozlayacak çeşitler en yüksek meyve tutumunu sağlayacak çeşitlerden olmalıdır Dölleyici çeşit bol miktarda çiçek tozu oluşturmalıdır. Dölleyici çeşit ticari kıymette olmalıdır. Dölleyici ve döllenecek çiçek aynı zamanda çiçek açmalıdır.

  • Yeni kurulan bahçelerde çeşitlerin verime yatma yaşları aynı olmalıdır.
  • Çeşitler her yıl düzenli ürün vermelidir. Çeşitlerden herhangi biri peryodizite göstermemelidir. Periyodizite, ağaçların bir yıl meyve verip, müteakip yıl dinlenmeleri demektir. Dölleyici olarak seçtiğimiz çeşit böyle bir karakterde ise bu çeşidin dinlenme yılında döllenme olmaz. Mesela Amasya elması mutlak peryodizite gösteren bir çeşittir. Red Delicious ve Golden Delicious ise bir yıl çok, bir yıl orta derecede meyve verir. Jonathan ve Rome Beauty çeşitleri ise her yıl düzenli meyve verme karakteı iııdedir.
  • Bahçeler kurulurken tozlayıcı çeşitler, bahçeye iyi bir plana göre yerleştirilmelidir. Bu bakımdan çeşitli planlar yapılabilir. Bahçe düzenleri aşağıdaki gibi olmalıdır. Elma Yetiştiriciliği

Her 3. sırada 3. ağaç dölleyiciye ayrılır.

Her 2. sırada 2. ağaç dölleyiciye ayrılır.

döllenme-1

Her 3. sıra veya 5. sıra dölleyiciye ayrılır.

döllenme-2

Eğer aynı ticari değere sahip 2 veya daha fazla çeşit kullanılacaksa çeşitler 3’er sıra halinde birbirini izler.

döllenme-3

İyi döllenmemiş bir elma çekirdeksiz tarafta meyve iyi gelişemeyerek yamuk

İyi döllenmemiş bir elma, çekirdeksiz tarafta meyve iyi gelişemeyerek yamuk kalmıştır.

  • Elma bahçelerinden ekonomik bir ürün alabilmek için en az 3 çeşit kullanılmalıdır. Dölleyici çeşitler ana çeşitten 12-15 m’den daha uzakta olmamalıdır.
  • Azami ve her yıl ürün alabilmek için tozlayıcı miktarı % 20-50 olmalıdır.
  • İyi döllenmiş bir elmada bir kaç taneden 10 taneye kadar çekirdek bulunur. Tohumun gelişmesi, elmanın yenen kısmının gelişmesini de etkiler. Örneğin 3 tohumlu bir elmada 3’ü de aynı yüzeyde ise o yüzey hızlı, öteki yüzey yavaş gelişir.

En çok kültürü yapılan bazı elma çeşitlerinin dölleyicileri

Çeşitler Tozlayıcılar
Stark EarlyEast Golden delicious, Jonathan. Mclntoch
Beacon Granny smith, Black Stayman Improved
Black Stayman Improved Golden delicious, Starking delicious, Jonathan, Rome Beuty
Mutsu Golden delicious, Starking delicious, Beacon, Granny smith
Jonathan Golden delicious, Starking delicious, Starkspur golden delicious, Mclntoch
Starking delicious Golden delicious. Gala, Summerred,, Jonathan
Golden delicious Elstar, Fuji,Gala, Granny smith, Idared, Jonathan. Starkrimson delicious, Starking delicious
Starkrimson delicious Starkspur golden delicious Golden delicious, Gala, Summerred, Jonathan, Stark EarlyEast
Starkspur golden delicious Elstar, Fuji, Gala, Granny smith, Idared, Starkrimson delicious, Starking delicious Jonathan
Granny smith Golden delicious, Fuji, Gala, Idared, Melrose, Red Delicious
Summerred Vistabella, Mondial gala
Mondial gala Golden delicious, Elstar, Fuji, Granny smith
Early red one Golden delicious. Gala, Granny smith
Topred Golden delicious. Gala
Redchief ” Campbell” Golden delicious. Gala
Jonagold Elstar, Gala, Granny smith
Pinova Golden delicious
Jerseymac Vistabella, Golden delicious, Granny smith, Idared
Vistabella Ozark gold, Jerseymac
Elstar Golden delicious, Primagold, Gala, Summerred
Jonagored Elstar, Gala, Granny smith
Idared Golden delicious, Jonathan, Melrose
Braebum Golden delicious, Fuji, Gala, Granny smithjdared
Fuji Golden delicious, Gala, Granny smith
Rome Beauty Starking delicious, Jonathan
Red Delicious Golden delicious, Jonathan, Rome Beauty
Stayman Winesap Golden delicious, Starking delicious, Starkspur golden delicious, Starkrimson delicious, Mclntoch
Amasya Golden delicious, Starking delicious, Starkspur golden delicious, Starkrimson delicious. Jonathan
San İngiliz (Hüryemez Golden delicious, Jonathan
Mclntoch Golden delicious, Starking delicious, Jonathan
Staymared Golden delicious, Rome Beauty

 

Etiketler:

BU KONUYU SOSYAL MEDYA HESAPLARINDA PAYLAŞ

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış.

Yorum Yaz