Web sitemize hoşgeldiniz, 20 Haziran 2019

Elmanın Ekolojik İstekleri

organik-elma

Elmanın Ekolojik İstekleri

İklim İstekleri

Elma ılıman, özellikle soğuk ılıman iklim meyvesidir. Genellikle dünyada 30°-50° enlemlerde yetişmektedir.

Bol güneşlenebilen, havalanabilen, yeteri kadar hava nemine sahip yerler, elmada çok iyi renk oluşumu sağlar ve elmanın pazar değerini artırır. Gece ile gündüz arasındaki sıcaklık farkının büyük olduğu yayla ve geçit bölgelerinde yetişen elmalar, çok güzel, canlı ve gösterişli renge sahip olur. Buralarda olum döneminde gündüzler güneşli ve sıcak, geceler ise serin olmaktadır. Ayrıca toz ve duman gibi hava kirliliğinin olmadığı temiz yerler, elma yetiştiriciliğinde çok önemlidir.

Elma, hava akımı olmayan kapalı ve kuru yerler ile çok fazla nemli yerleri sevmez. Böyle yerlerde çeşitli hastalıklara yakalanıp zarar görür.

Elma ağacı düşük sıcaklıkların olduğu sert kışlara dayanıklıdır. Kış dinlenmesi sırasında gövde ve ana dallan -35, -40 °C’ye, yaşlı dallan ise -20 °C’ye kadar dayanabilir. Açmış çiçekler -2.2, -3.3 °C’ye ve küçük meyveler ise (takriben 1 cm çapında) -1.1, -2.2 °C’ye yarım saat süre ile dayanabilmektedir. Olgun meyveler ise -2 ve -3.5 °C’de donar. Elma geç dönemde çıçeklendıği için ilkbahar donlarından az zarar görür. Aynca çiçeklerin uzun sürede açılması da bu bakımdan bir yarar sağlar. Kışın ılık bir havadan sonraki ani sıcaklık düşüşleri elmada kış zararlanmasına neden olur. Düşük sıcaklıklara dayanım yönünden çeşitler arasında farklılıklar vardır.

Elmanın kök sistemi, ince kökler hariç -7,-15 °C’yc kadar dayanır. Toprağın kar veya yapraklarla örtülü olması, çok düşük sıcaklık derecelerinde bile köklerin zararlanmasım önler.

Elmanın kış soğuklama ihtiyacı diğer meyve türlerine göre uzundur. +7 °C’nin altında 2300-3600 saatlik dinlenme ister. Yetersiz soğuklama sonucu çiçeklerin bir kısmı ölür, geriye kalan çiçeklerin açılması da normale göre hem daha geç hem de düzensiz olur. Böylece geç açan çiçekler döllenme yetersizliği nedeni ile dökülür. Soğuklamasını giderememiş elma ağaçlarında düzensiz sürgün ve yaprak oluşumu ve buna bağlı olarak güneş yanıklığı gibi durumlar ortaya çıkar. Ayrıca iyi meyve bağlayamaz, gelişen meyveler dökülür, ağacın ömrü azalır.

Sıcaklık +40 °C’nin üzerine çıktığı zaman da büyüme durur, meyve dökümleri artar ve meyve kalitesi bozulur. Optimal yaz ortalama sıcaklığı elma çeşitlerine göre 13.3-17.8°C arasında değişmektedir.

Büyüme mevsimi içerisinde düzenli olarak dağılmış ve toplam olarak 500-600 mm’yi geçen yıllık yağışlar başarı şansını artırır.

Elma yetiştiriciliğinde nispi nem de önemlidir. Yaz aylarında nispi nemin çok düşmesi, haziran meyve dökümünün artmasına ve meyve kalitesinin düşmesine neden olur. Çiçeklenme zamanında oransal nemin azalması dişicik tepesinin kurumasına neden olduğu için çiçek tozlarının çimlenmeleri güçleşir. Böyle yerlerde bahçede nemin korunmasına yönelik önlemler alınmalıdır.

Çukur vadiler, geç ilkbahar donlarının tesirli olduğu yerlerdir. Bu sebeple buralar elma ziraatına elverişli değildir. Devamlı rüzgâr alan yerlerde meyve dökümü ve dal kırılmaları olduğundan böyle yerlere rüzgâr kıran yapılmalıdır.

Elma bahçesi eldeki arazinin biraz yüksek yerlerine kurulmalıdır. Bu iyi bir hava akımının sağlanmasına imkân verdiği gibi hem ilkbahar donlarının riskini azaltır hem de mantari hastalıkların yayılmasına önleyici etki yapar.

Toprak İstekleri

Hollanda meyve bahçelerinde taban suyu seviyesine karşı yapılmış drenaj kanalları

Hollanda meyve bahçelerinde taban suyu seviyesine karşı yapılmış drenaj kanalları

Elma yetiştiriciliği için en iyi topraklar, geçirgen, besin maddelerince zengin, yeteri kadar humuslu ve nemli, tınlı, tınlı-kumlu veya kumlu-tınlı, derin topraklardır. Elma, hafif süzek topraklan sever; killi-kireçli soğuk toprakları sevmez. Toprak derinliği 2 m’den fazla olmalıdır. Taban toprağı da geçirgen olmalıdır. Çünkü alt toprağın geçirgen olmaması hâlinde fazla nem veya biriken taban suyu, ağaçlara zarar verir ve sanlık hastalığına sebep olur. Böylece ağaç gelişmez ve ömrü azalır.

Bahçe kurulacak yerde taban suyu problemi olmaması için mutlaka toprak drenajı yapılmalıdır

Kireci fazla olan topraklarda demir alımı azalacağından sanlık hastalığı görülür.

Hafif kumlu topraklar, sık sulanmak ve besin maddelerince takviye edilmek suretiyle elma yetiştiriciliğinde kullanılabilir.

En elverişli toprak pH’ı 6-6.5’tur (hafif asitli). Bu pH’ın altına düştüğünde kireçleme düşünülmelidir. Manganez ve demir noksanlığına neden olduğu için fazla kireçlemeden kaçınılmalıdır

Elma bahçesi kurulmadan önce toprak tahlili yaptırılmalı; kireç, tuz problemi olan, taban suyu seviyesi yüksek, toprak kalınlığı az olan arazilere bahçe tesis edilmemelidir.

Elmanın Çoğaltılması ve Anaçları

Çoğaltılması

Elma fidanı, tohumdan yetiştirilen çöğürler veya vegetatif olarak üretilen anaçlar üzerine kültür çeşidini aşılamak yoluyla elde edilir.

Elma fidanı üretiminde en çok kullanılan aşı yöntemi durgun T (Kalkan) göz aşısıdır. Durgun göz aşısına 15 temmuzda başlamr ve 15 eylüle kadar devam edilir. Durgun göz aşısının sona erme zamanı, anaçlardan suyun çekilmesi yani kabuğun kalkmaması ile anlaşılır.

Anaçları

Tohum Anaçları (Generatif Anaçlar)

Elma tohum (çöğür) anaçlan, ülkemiz elma yetiştiriciliğinde geleneksel olarak uzun yıllardan beri kullanılmaktadır. Yabani olarak yetişen elma tohumlarından elde edilir.”Çöğür’ olarak isimlendirilen bu tohum anaçları; üzerine aşılanan kültür çeşitlerini uzun ömürlü yapar, büyük ağaçlar teşkil ederler. Geç meyveye yatarlar. Çeşitlerle uyuşması iyidir.

Bu anaç üzerine Starking Delicious, Golden Delicious, Granny Smith gibi kuvvetli gelişen çeşitler aşılandıklan zaman 7-8 m’ye kadar boy yapan kuvvetli ağaçlar oluştururlar ve “standart” gelişen ağaçlar olarak tanımlanırlar. Böyle ağaçların verime yatmaları 5-6 yıl alır, 12-15 yaşında tam verime geçerler ve 25-30 yaşlardan sonra ekonomik anlamda verimden düşmeye başlarlar. Bu ağaçlardan, 1 dekar bahçeye, toprağın verimliliğine göre 15-25 adet ağaç dikilebilir. Bu ağaçlarda budama, ilaçlama, meyve seyreltmesi ve hasat işlemleri zor olmaktadır. Ağaçlar kuvvetli geliştiklerinden gölgelenmeden dolayı meyve iriliği ile renklenme iyi olmamaktadır.

Yabani tohum anaçlan (çöğür) üzerine Starkrimson Delicious, Starkspur Golden Delıcious gibi yan bodur gelişen (spur tipi) çeşitler de aşılanabilir. Hatta yan bodur elma çeşitleri en başanlı sonucu tohum anaçlan üzerine aşılandıkları zaman vermektedirler. Bu durumda, çeşitten dolayı %30-35’e varan bir bodurlaşma etkisi elde edilmektedir.

Elde edilen tohumlar yetiştirme şartlanmn elverişli olduğu bölgelerde (Ege bölgesi gibi) sonbaharda genelde direkt aşı parsellerine ekilir ve takip eden yaz periyodunda gelişen çöğürler aşılanır. Şartlann elverişli olmadığı yerlerde tohum tavasına ekilen tohumlardan bir yıl sonra elde edilen çöğürler aynı yıl sonbaharda aşı parsellerine şaşırtılır. Şaşırtmayı takip eden yaz periyodunda da çöğürler aşılanır.

Klon Anaçları (Vegetatif Anaçlar)

Vegetatif yollarla (çelikle ve tepe daldırması) üretilen anaçlardır. Bu anaçlar tüm özellikleri bakımından hem birbirine hem de alındıkları ana bitkiye benzerler.

Memleketimizde son yıllarda budama, ilaçlama, seyreltme, hasat ve diğer bahçe işlerinde kullanılan işçi ücretlerinin yüksek olması, yetiştiricileri modem meyveciliğin gereklerine uymaya zorlamaktadır. Modem meyvecilikte, sadece aşılanacak çeşidin (kalemin) değil, anacın da standart vasıfta olması arzu edilir. Bugün vegetatif yollarla elde edilen klon anaçlan modem meyvecilikte arzulanan anaç-kalem (çeşit) standardizasyonunu sağlamış yani bir örnek bahçe kurma imkân dahiline girmiştir. Farklı ekolojik şartlara uyum sağlamış, vegetatif yöntemlerle çoğaltılan, çok bodurdan çok kuvvetliye kadar değişen bir çok klonal anaç geliştirilmiştir.

Bazı önemli klon anaçlarının özellikleri aşağıda verilmiştir:

  • Çok Bodur Anaçlar:    M 8, M 9, M 27
  • Bodur Anaçlar:            M 26
  • Yarı Bodur:                  M 7, MM 106
  • Kuvvetli:                       M 2, MM 104, MM 111
  • Çok kuvvetli:                MM 109, M 25, M 16

Bu anaçlardan bugün meyvecilikte en çok kullanılanları M 9, MM 106 ve MM 111’

  • M 9:  Çok bodur elma anaçları içerisinde bugün dünyada en çok kullanılan bir anaçtır. Kendisi çok bodur olduğu gibi, aynı zamanda değerli bir bodurlaştırıcı anaçtır.
Hollanda’da M9 anaçlı bir elma bahçesi

Hollanda’da M9 anaçlı bir elma bahçesi

Kök sistemi yüzlek ve zayıftır. Dolayısıyla toprağa bağlanması zayıf olduğundan, dikimden itibaren ömrü boyunca desteğe ihtiyaç gösterir. Sık dikim tesislerinde kullanılır. M 9 anacı özellikle sulamanın sorun olmadığı bölgelere tavsiye edilir. Verimli topraklarda daha iyi gelişirler.

Ağaçları 270 cm’yi geçmez ve dikimi müteakip, 2. yılda meyve verirler. Dikim aralıkları, toprak verimliliğine göre 1 m x 3.5 m, 1.5 m x 3.5 m veya 2.0 m x 3.5 m olmalıdır. M 9 anacına aşılı çeşitlerin ekonomik ömürleri 15-20 yıldır. Verimli topraklarda ağaç başına 60-70 kg meyve verirler. Dekara düşen ağaç sayısı olarak en az 80-100 adet, verimli topraklarda ise 140-150 ağaç hesaplanmalıdır.

Ağaçların boylarına göre yapısı

 M 9 boğaz çürüklüğüne (phytophytora spp) dayanıklı, fakat ateş yanıklığı ve pamuklu bite hassastır. Tepe daldırması ile çoğaltılır. Bahçede ağaçlar, “ince iğ şekli” terbiye sistemine göre şekillendirilir ve budanır.

M 9 anacı üzerine Starking Delicious, Golden Delicious, Granny Smith ve Amasya gibi kuvvetli gelişen (standart) çeşitler aşılanarak bahçeler kurulmalıdır. Yan bodur gelişen Starkrimson Delicious, Starkspur Golden Delicious gibi çeşitler aşılanmamalıdır.

Bodur ağaçların desteğe bağlanması

  • MM 106: Çöğür anacına aşılı ağaçların yansı kadar ağaç yapar. Ağaçlan kök sürgünü oluşturmaz. Orta kuvvette gelişen klon elma anaçlarmın en iyisidir. Odun çeliği ile % 70′ in üzerinde köklenir. Pamuklu bite dayanıklı, kök boğazı çürüklüğüne hassastır.

Çok iyi kök sistemi oluşturur ve ağaçları kazıkla desteklemeye gerek yoktur. Dikimden sonra 2-3. yıllarda meyveye yatar.

MM 106 anacı, hem yan bodur (spur) hem de kuvvetli gelişen çeşitler için uygun bir anaçtır. MM 106 üzerine yan bodur çeşitler aşılandığında, ilk 3 yıl meyve alınmayıp çiçeklerin kopanlması gerekir.

MM 106 anacı üzerine yan bodur gelişen çeşitler aşılandığı zaman ağaçlar, hemen hemen M 9 üzerine aşılı kuvvetli gelişen çeşitler gibi küçük kalır. Bu bakımdan verilecek dikim aralıklan, üzerine aşılanan çeşide göre değişir.

Kuvvetli gelişen çeşitler aşılandığında 3 m x 5 m veya 3 m x 6 m, yarı bodur (spur) gelişen çeşitler aşılandığında 2.5 m x 4.0 m veya 3 m x 4 m dikim aralıklan verilmelidir.

Üzerine, kuvvetli gelişen çeşitler aşılandığında değişik doruk dallı (modifiye lider), yarı bodur çeşitler aşılandığında çam şekli (bir lider ve çok sayıda yan dallı) terbiye sistemi tavsiye edilir.

MM106 anaçlı elma ağacı

MM106 anaçlı elma ağacı

  • MM 111: Kuvvetli ve dik gelişen bir anaçtır. Köklenmesi çok iyidir. MM 111 Üzerine aşılı çeşitler, kuvvetli gelişen tohum anaçlarının % 75- 80’i kadar gelişir.

Gerek Starking Delicious, Golden Delicious ve Granny Smith gibi kuvvetli gelişen ve gerekse Starkrimson Delicious, Starkspur Golden Delicious ve Spur Granny Smith gibi yan bodur gelişen çeşitlerle iyi performans gösterirler.

Kuvvetli gelişen çeşitler aşılanınca 3.5 m x 6.0 m, yan bodur ( spur) çeşitler aşılanınca 3.0 m x 4.5 m veya 3m x 5m dikim aralıkları verilmelidir.

Elma fidanı üretiminde en yaygın kullanılan vegetatif üretim “Değiştirilmiş Hendek Daldırması (Stool Bed)” yöntemidir.

Stool Bed Layering Daldırma Sistemi

Klon anaçlarının çoğaltılmasında kullanılan bu daldırma metodu ile M27, M9, M26, Mİ09, Mİ 11 gibi elma klon anaçları çok başarılı bir şekilde çoğaltılabilmektedir.

Hendek, tepe ve düz daldırmanın kombinasyonu şeklinde oluşturulmuş olan bu daldırma metodu, birim alandan elde edilen anaç sayısı bakımından diğer daldırma metotlan içersinde en mükemmelidir.

Bu üretim metodunda yapılacak işler:

  1. o İlk iş, uzun süre kullanılacak olan anacın (ana bitkinin) dikilmesidir. Vegetatif çoğaltma metotlannın herhangi birisiyle elde edilmiş olan köklü anaçlar; bölgenin iklim şartlarına göre kış veya ilkbahar döneminde sıra üzeri 20 cm, sıra arası 150 cm ve toprakla 45 derece açı yapacak şekilde meyilli olarak dikilir. Dikim esnasında ana bitkinin 15-20 cm’lik kısmı toprağa gömülmeli, toprak dışında kalan kısmın da takriben 1/3’ü (20 cm) kısaltılmalıdır. Anacın uç kısmı güneye doğru meyilli olmalıdır ve en son bitki (güney uçtaki) ters istikamette dikilir.
  2. İlk yıl büyümeye terk edilen anaçlar, temmuz ayında başlamak üzere, haftada bir defa gittikçe artan oranlarda yatırılır ve her anaç önündeki anaca bir kaç yerinden temas edecek şekilde sarılır. Böylece yıl sonunda yatırma işlemi tamamlanmış olur. Ağaçların yatırıldığı toprak yüzeyinin gayet düz olması esastır. Anaçlan toprak üzerine raptetmek için, çatal kazık veya U şeklinde demir çubuklar kullanılır. Bu şekilde yatınlan anaçlar.ilkbahara kadar üstü açık bir vaziyette kalır.
Stool Bed Layering daldırma sistemi

Stool Bed Layering daldırma sistemi

A-1. Yıl :Ana bitkilerin toprakla 45° açı yapacak şekilde dikilmeleri.

Elmanın Ekolojik İstekleri

B- Ağustos ayından itibaren anaçların tedricen yatırılmaları.

Elmanın Ekolojik İstekleri

C- Toprak yüzeyine tamamen yatırılan anaçların birbirlerine sardırılarak bağlanmaları.

Elmanın Ekolojik İstekleri

D- 2. Yıl : Vegetasyon başlangıcından evvel yan sürgünlerin tamamının dipten çıkarılması.

Elmanın Ekolojik İstekleri

E- Uyanan anaçlarda gelişmeye başlayan sürgünlerin haftada bir defa boğaz verilerek, sonuçta dipten 15 cm.’lik bir kısmının toprakla kapatılması.

Elmanın Ekolojik İstekleri

F-Vegetasyon sonunda köklenen anaçların ana bitkiden ayrılmaları (hasadı).

.

    • İkinci yıl ilkbaharda (şubat-mart), ana bitkilerin (anaçların) yan sürgünlerinin tamamı dipten çıkarılır.
    • Mayıs ayından itibaren ana bitkilerin gövdelerinden çıkan sürgünler, 15 cm yüksekliğe eriştiğinde her defasında 2 cm olmak üzere haftada veya 10 günde bir boğaz doldurma işlemi uygulanır. Ağustos ayı sonuna kadar sürgünlerin dipten itibaren 10-15 cm’lik bir kısmı örtülmüş olur. Bu örtmelerden ilki torf ile diğerleri ise toprakla yapılmalıdır. Torf anaçlarda köklenmeyi kolaylaştırıcı bir etki yapmaktadır.
    • Yıl boyunca çapalama, ot alımı, sulama ve zirai mücadele gibi işlemler eksiksiz olarak yapılır. Burada dikkat edilecek önemli iki husus vardır. Birincisi, iyi bir köklenme için anaçlardan çıkan sürgünlerin diplerine çekilen toprağın mevsim boyunca nemli olmasıdır ki; bu işin ya yağmurlama sulama ile veya en iyisi damlama sulama metodu ile gerçekleştirilmesidir. İkinci husus da M27, M9, M26, gibi elma klon anaçlarının elma pamuklu bite hassas olmaları dolayısıyla , bununla ilgili iyi bir zirai mücadelenin yapılmasıdır.
    • Kış ayma gelindiği zaman (aralık ayından itibaren) köklenmiş anaçların hasadı başlar. Hasat için köklerin kahverengileşmiş olması gerekir. M9 klonlan her yıl, diğer anaçlar ise ilk 2-3 yıl el ile daha sonraki yıllar da dikkatli olmak şartıyla makine ile hasat edilebilirler.
    • Hasattan sonra ilkbahara kadar (mart nisan) anaçlann üzerine 0,2 cm yükseklikte çok az bir toprak konur ve öylece kalır.Bunun amacı anaçların düşük sıcaklık zaranndan korunmasıdır.
    • İkinci yıl içerisinde anaçlann birbirlerine bağlanan kısımları iyice kaynar ve aynı sıradaki bitkiler tek bir vücut hâline gelir.
    • Üçüncü yıl ve ondan sonraki yıllar aynı işlemler uygulanır.
    • Her yıl sökülen çöğürler aşı parsellerine nakledilerek burada durgun (T) göz aşısı ile aşılanır ve aşılı fidan üretimi gerçekleştirilmiş olur.

Aşısı tutan anaçlar erken ilkbaharda gelişmeye başlamadan önce aşının hemen üzerinden gözün aksi istikametinde hafif meyilli kesilir, ilkbahar ve yaz başlangıcında anaçlardan meydana gelen sürgünler temizlenir. Vegetasyon süresi bitimine kadar ilaçlama, gübreleme, sulama ve çapalamaya özen gösterilmelidir.

Stool bed layering daldırma sistemi-örnek

Fidanlar sonbaharda yaprakların dökülmeye başladığı andan, ilkbaharda ağaçların uyanmasına kadar geçen durgun devre içinde sökülürler. Fakat söküm işleminin sonbaharda yapılması daha uygundur. Böylece 1 yaşlı fidan elde edilir. Elde edilen fidanlar sonbaharda sökülür. Yola yakın, su tutmayan yerlerde 60×70 cm derinliğinde açılan hendeklere bekletilmeden gömülürler.

Hendekler rüzgara cephe vermeyecek yönde 1 m aralıklarla açılmalıdır. Fidanlar hendeğe dik veya meyilli olarak kökleri hendeğin içine gelecek şekilde yan yana dizilir ve sonra aşı yerinden bir kaç karış yukarısına kadar toprakla doldurulur. Boşluk bırakmamak üzere toprakla kapatılır, çiğnenir ve çeşit etiketleri bağlanır. Hendekleme yerinin toprağı kumsal olmalıdır.

Stool bed layering daldırma sistemi ile kurulmuş klon anaçlığı ve çalışmalar

Stool bed layering daldırma sistemi ile kurulmuş klon anaçlığı ve çalışmalar

Etiketler:

BU KONUYU SOSYAL MEDYA HESAPLARINDA PAYLAŞ

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış.

Yorum Yaz